مهرشان را بدهيد مرتكب گناهى نشده‌ايد . و زنان كافر خود را نگه مداريد . و هرچه هزينه كرده‌ايد از مردان كافر بخواهيد و آنها نيز هرچه هزينه كرده‌اند بخواهند . اين حكم خداست . » « 1 » پرداخت مهريه براى چنين زنانى ، چه از سوى مسلمانان به كفار براى زنان مسلمان شده و چه براى جدا شدن مردان مسلمان از زنان كافر خود كه در مكه بوده و يا به عنوان مرتد به مكه بازگشتند ، « 2 » به عنوان يك امتياز متقابل براى هر دو طرف در نظر گرفته شد . زهرى مىگويد : پرداختن مهر به دليل وجود همان معاهدهء صلح بود و الا پيش از آن براى زنانى كه از مكه مىآمدند ، چيزى به عنوان مهريه به شوهرانشان پرداخت نمىشد . « 3 » اهميت پيوندهاى خانوادگى تا آن اندازه بود كه حكم به جدايى زنان مسلمان از شوهرانشان ، تنها در صورتى مىشد كه در ايمانشان كاملًا آزموده شوند ( متحنوهن ) و بعد از آن نيز ، همانطور كه در آيهء دوازدهم سورهء ممتحنه آمده بر رعايت حرام و حلال دين بيعت كنند . بنابراين حكم زنان مسلمان از دائرهء معاهده بيرون رفت و به دنبال آن بود كه عدهء بيشترى از زنان راهى مدينه شدند ، در اين سوى نيز زنان بلاتكليف كافر كه شوهرانشان در مدينه بودند مطلقه شدند و بسيارىشان به عقد كفّار درآمدند . « 4 » مشكل مردان مهاجر نيز به سرعت حل شد . زيرا گروهى از آنان كه توانستند از مكه بگريزند ، به مدينه نيامدند ، بلكه پس از ماجراى ابوبصير كه يكى از محافظان خود كه براى بازگرداندن وى از مدينه به مكه آمده بود ، به قتل رساند ، به‌طور متشكل و با جمعيتى در حدود هفتاد نفر در راههاى تجارتى قريش مستقر شده و به آنان آسيب مىرساندند . « 5 » قريش كه وضع را چنين ديد ، از اين امتياز خود كه آن را وسيله‌اى براى جلوگيرى رشد اسلام در مكه قرار داده بود ، به اجبار صرف نظر كرد . دعوت سران كشورها و طوايف به اسلام پس از آن كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم تجاوزات قريش را در پشت عهدنامهء حديبيه متوقف كرد ، در انديشهء نشر دعوت اسلامى ، به خارج از مرزهاى حجاز افتاد . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مصداق

--> ( 1 ) . ممتحنه ، 10 ( 2 ) . زهرى نام شش زن را از اين گروه برمىشمرد ؛ نك : مجمع البيان ، ج 9 ، ص 275 ( 3 ) . مجمع البيان ، ج 9 ، ص 274 ( 4 ) . مجمع البيان ، ج 9 ، ص 274 - 273 ؛ نمونه‌هاى متعددى را ياد كرده است ؛ و نيز نك : الاستيعاب ، ج 4 ، ( درحاشيه الاصابه ) ص 488 ( 5 ) . المغازى ، ج 2 ، ص 627 ؛ السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، صص 324 - 323